Bodrum'dan Kos Adasına: Denizin Altındaki Görünmez Ormanın Haritası İlk Kez Çizildi

Ekomiras Derneği (EcoLegacy Mediterranean), Muğla Büyükşehir Belediyesi'nin desteği ve Fransız deniz araştırma kuruluşu Andromède Océanologie ve Gatemarine işbirliğiyle, Bodrum Yarımadası ve Gökova Körfezi'nin derin deniz habitatlarına yönelik Türkiye'nin en kapsamlı sonar haritalama operasyonunu tamamladı.

25 Mayıs – 6 Haziran 2026 tarihleri arasında Gatemarine III araştırma gemisiyle yürütülen çalışmalar, Bodrum'un su altındaki ekolojik altyapısını ilk kez bu çözünürlükte görünür kıldı. 12 günlük saha operasyonunda yarımadanın dört kıyısı, 20'yi aşkın ada, çok sayıda koy ve kıyısal geçiş bölgesi 12 ile 65 metre derinlik aralığında sistematik olarak tarandı.

Kos Adasına Uzanan Kesintisiz Çayır Kuşağı: Operasyonun Kilit Bulgusu

4 Haziran 2026 tarihinde, 25 ile 36 metre derinlik konturları arasında kayıt altına alınan veri, projenin en kritik bulgusu olarak değerlendirildi: Posidonia oceanica deniz çayırları, Akyarlar ile Kos Adası arasında kesintisiz bir çayır kuşağı oluşturarak yaklaşık 40 metreye kadar dikey dağılımını sürdürmektedir.

Bu derinlik, Posidonia için Akdeniz'de ulaşılan azami değer olan 40 metreye karşılık geliyor ve bölgenin hem su kalitesinin hem de ekolojik bütünlüğünün üst düzeyde korunduğuna işaret ediyor. Meteor Koyu ve Çatal Adalar açıklarında da benzer yoğunlukta sağlıklı çayır alanları belgelendi. Araştırmacılar bu hat boyunca uzanan havzayı, Bodrum Yarımadası'nın mevcut en önemli mavi karbon rezervi olarak tanımlıyor.

Deniz Tabanının 3 Boyutlu Portresi: Topoğrafik Bulgular

Sonar sisteminin ürettiği yüksek çözünürlüklü batimetrik veriler yalnızca habitatları değil, su altı topoğrafyasının dramatik boyutlarını da ortaya koydu. Büyük Kiremit Adası çevresinde yaklaşık 10 metreden 80 metreye inen dik denizaltı yamaçları kaydedilirken, Çatal Ada ve Yıldız Adası çevresinde de belirgin yüksek eğimli yapılar tespit edildi. Orak Adası – Alakışla Bükü – Çökertme hattında derinliklerin 29 ile 45 metre arasında değiştiği görüldü.

Elde edilen haritalar, ilerleyen dönemde DONIA seyir ve navigasyon sistemine entegre edilecek. Bu sayede denizciler hassas habitatların tam konumunu gerçek zamanlı olarak görebilecek; çapa güzergahları hassas çayır yatakları dikkate alınarak yeniden planlanabilecek.

Kuzey Bodrum'da Kritik Gerileme: Balık Çiftliklerinin İzleri Hala Silinmiyor

Operasyon yalnızca umut verici bulgular ortaya koymadı. Kuzey Bodrum kıyılarında yürütülen taramalar, geçmiş dönemde yoğunlaşan balık çiftliği faaliyetleri, kıyı yapılaşmaları, mendirek inşaatları ve dolgu uygulamalarının bölgedeki deniz çayırı örtüsünü kalıcı biçimde sarstığını gösterdi. Bazı noktalarda çayırların dikey yayılım sınırının geçmişte ulaştığı yaklaşık 35 metreden bugün 15 metre seviyelerine çekildiği tespit edildi. Söz konusu gerileme yalnızca bir habitat kaybı değil; bölgenin karbon depolama kapasitesinin, kıyı koruma işlevinin ve balık üreme alanlarının doğrudan daralması anlamına geliyor.

Ortakent açıklarında büyük tonajlı teknelerin bıraktığı "demir izleri" çapaların çayır yataklarında oluşturduğu ve iyileşmesi on yıllar alabilen kalıcı koridorlar sonar görüntülerinde net biçimde belgelendi. Aynı bölgede bilimsel literatüre katkı sunması beklenen özgün Posidonia formasyonları da kayıt altına alındı.

Koyların Durumu

Özellikle Kuzeyde Türkbükü, Gündoğan, Yalıkavak, Küdür güney, Cennet Koyu, Torba, Cennet Koyu ve Güvercinlik’te deniz çayırlarında ciddi şekilde azalma olmuş bazı yerlerde demirleme ve kirlilik nedeniyle bazı noktalarda neredeyse tamamen yok olmuş,  güneyde ise Gümüşlük, Meteor Koyu, Akyarlar, Aspat, Bitez, Ortakent, Gümbet ve Karaada noktalarında demirleme ve çapa hasarlarına ve (hatta trol izlerine) rastlanmıştır. Özellikle kuzeyde yapılaşma kaynaklı deniz çayırı hasarı rahatlıkla görülebilmektedir.

Gökova'da Çok Katmanlı Bir Miras: Kisebükü ve Adalıyalı

Operasyonun son aşamasında araştırma gemisi Gökova Körfezi'ne yöneldi. Kisebükü Koyu'nda gerçekleştirilen yüksek çözünürlüklü taramalarda sualtı arkeolojik kalıntıları, zengin bentik ekosistem ve Posidonia sınırları aynı anda haritalandı. Bölge; denizel ekoloji, kültürel miras ve tekne trafiğinin kesiştiği, çok katmanlı koruma yaklaşımı gerektiren stratejik bir lokasyon olarak tanımlandı. Koylarda güvenli tekne taşıma kapasitelerinin de kayıt altına alındığı bu çalışmalar, Gökova Körfezi'nin gelecekteki yönetim planlamasına doğrudan altlık sağlayacak.

Dr. Mert Gökalp: "Neye Sahip Olduğumuzu Bilmeden Koruyamayız"

Ekomiras Derneği Kurucusu ve deniz biyoloğu Dr. Mert Gökalp, operasyonun önemini şu sözlerle aktardı:

"Project Posidonia kapsamında yıllardır Bodrum kıyılarını haritalıyoruz. Bu sonar operasyonu, ilk kez 10 ila 65 metre arasındaki derin habitatları da çalışmamıza dahil etmemizi sağladı. Akyarlar ile Kos Adası arasında 40 metreye kadar uzanan kesintisiz, sağlıklı Posidonia havzasını belgelemek hem bilimsel hemde koruma stratejisi açısından son derece önemli. Öte yandan Kuzey Bodrum'da gördüklerimiz bizi temkinli olmaya zorluyor: çayır sınırlarının 35 metreden 15 metreye gerilemiş olması, kümülatif insan baskısının ne kadar derin izler bıraktığını somut olarak gösteriyor. Bu veriler yalnızca akademik bir kayıt değil gelecekte ilan edilecek deniz koruma alanları, çapa yasak bölgeleri ve kıyı ÇED süreçleri için doğrudan kullanılabilecek bir karar destek belgesi."

Veriden Korumaya: Sonraki Adımlar

Operasyondan elde edilen sonar ve batimetrik veriler, Project Posidonia ve Green Rangers programlarının sonraki aşamalarını yönlendirecek. Öncelikli hedefler şöyle sıralanıyor:

• Haritaların DONIA navigasyon sistemine entegrasyonu ve denizcilere açılması
• Hassas Posidonia alanları için bilimsel tabanlı "No-Anchoring" (Çapalama Yasak) bölgelerinin belirlenmesi
• Ekolojik bağlama (akıllı mapa şamandra ) sistemlerinin kurulacağı konumların veri ile desteklenmesi
• Deniz Koruma Alanlarının (MPA) ilanları için yetkili kurumlara doğrulanmış habitat ve ekosistem bilgisinin, ekoturizm ve kıyı yönetim planlarının sunulması
• Kıyı dolgusu ve marina projelerine yönelik ÇED süreçlerinde yasal bariyer olarak kullanılacak haritaların hazırlanması

Ekomiras Derneği, çalışmalarını Bodrum Yarımadası'ndan Gökova Körfezi'ne ve Mavi Tur rotalarına uzanan kapsamlı bir deniz koruma ağı hedefiyle sürdürüyor.

Bu çalışma Muğla Büyükşehir Belediyesi ve Belediye Başkanı Ahmet Aras’ın destekleri sayesinde Ekomiras Derneği tarafından yapılmaktadır, Andromède Océanologie ve Gatemarine şirketlerinin desteğiyle gerçekleştirilmektedir.